Coaching vừa mới xuất hiện đã mang “tiếng oan”

Coaching vừa mới xuất hiện đã mang “tiếng oan” – Các coach cần kiểm điểm lại chính mình

Dương Thúy Quỳnh

Nghề Coach (Khai vấn) lần đầu tiên xuất hiện một cách công khai tại Việt Nam trên báo Thanh niên số ra ngày 23/4/2016 (https://thanhnien.vn/gioi-tre/khai-van-nghe-moi-la-o-viet-nam-694923.html) và xuất hiện thêm một lần nữa cũng trên báo này ngày 17/12/2018 (https://thanhnien.vn/giao-duc/khai-van-nghe-co-thu-nhap-hap-dan-1034277.html). Mặc dù hiếm khi xuất hiện trên các báo chính thống, nhưng coach lại xuất hiện trên rất nhiều tại các trang mạng xã hội. Trên thế giới, coaching là một nghề đang phát triển siêu nhanh, đặc biệt tại Mỹ và Canada. Theo số liệu của IBSWorld, một công ty chuyên cung cấp các báo cáo theo ngành có trụ sở chính tại Úc, đã đưa ra con số doanh thu đến từ ngành Khai vấn trên toàn cầu là 15 tỷ USD năm 2019. So với năm 2015, doanh thu ngành này mới là 2,356 tỷ (số liệu từ Liên đoàn Khai vấn Quốc tế – ICF).

Đã mới lại còn bị mang tiếng “oan”

Những người đã được đào tạo bài bản về nghề Coach, nhất là Coach theo tiêu chuẩn của ICF đều hiểu rất rõ sự khác biệt giữa coaching (khai vấn) với mentoring (cố vấn), tư vấn (consulting), đào tạo (training) và trị liệu (therapy). Nói một cách ngắn gọn, theo định nghĩa của ICF, “Chuyên gia khai vấn là người đối tác của khách hàng, cùng với họ đồng sáng tạo các giải pháp mà qua đó, khách hàng có thể được truyền cảm hứng để tối đa hóa các tiềm năng của họ cả về mặt cá nhân và công việc, điều rất cần trong một môi trường đầy phức tạp và không chắc chắn như hiện nay”. Còn các công cụ khác đã đề cập ở trên đều có thể đưa ra lời khuyên, tư vấn, đề xuất, cung cấp thông tin, giảng dạy và thậm chí còn kê cả đơn thuốc trong trường hợp khách hàng cần trị liệu.
Một trong những điều mà các Coach thấy khổ tâm ít nhiều, đó là nghề này thi thoảng còn bị nhầm là “bán hàng đa cấp”. Có Coach còn chia sẻ tình huống cười ra nước mắt khi có khách hàng hỏi: “Thế chị hoạt động theo môn phái nào?”. Thậm chí có những khách hàng trong nội bộ của mình, khi được lãnh đạo cử tham gia vào chương trình coaching dành cho các lãnh đạo trẻ, bạn ấy còn có thái độ rất e dè và hoài nghi. Đến khi vỡ vạc ra sau khi coach thì mới thú thật là trước đó bạn đã có trải nghiệm tồi tệ với một người bạn tự nhận mình là coach, và sau đó mời chào bạn tham gia vào các hoạt động kinh doanh không minh bạch. Bên cạnh đó, mình
quan sát thấy còn có rất nhiều người đang làm trong các doanh nghiệp vẫn bị nhầm khai vấn là tư vấn.
Không chỉ bị nhầm và mang tiếng oan là “đa cấp”, coach còn đôi khi bị “dè bỉu” thậm tệ. Kiểu như, “Ôi giời, thời gian đâu mà ngồi nghe mấy câu hỏi lung tung, mất thời gian”. Thậm chí có lãnh đạo cũ của mình sau khi mình hẹn cà phê còn bảo “Em đừng lôi chị ra để coach nhé. Chị là không có “cốt kiếc” gì đâu đấy”…

Các coach cần tự kiểm điểm lại chính mình!

Chặng đường gần hai năm của mình với coach cho mình được cảm nhận nhiều giá trị của nghề này. Nhưng đồng thời mình hiểu rất rõ rằng, coach không phải là một thứ gì đó “phép màu” mà một số trainer hay thậm chí các coach tự khoác lên cho mình cái áo “phép thuật”. Coaching chỉ là một trong các công cụ chuyên nghiệp để phát triển con người, bên cạnh các công cụ khác như đào tạo, cố vấn, tư vấn…Coach tồn tại hòa thuận với các công cụ trên và bổ sung cho nhau để tạo ra được các giải pháp hiệu quả nhất cho việc phát triển con người, đặc biệt trong các doanh nghiệp.
Việc coach bị hiểu sai, hiểu nhầm và đôi khi bị đánh giá thấp không phải không có lỗi từ các coach. Ở góc độ của mình, mình cho rằng nhiều người học coach bài bản lại chưa truyền tải được đầy đủ những tiêu chí của một người làm coach. Hoặc, mới chỉ học 1 vài khóa học online với chi phí rất thấp (kiểu 9,9 đô la) là đã tự nhận mình là coach và đi “cứu thế giới”. Hoặc khi được học NLP (ngôn ngữ lập trình tư duy), vốn là một phần rất hay trong việc đào tạo coach để giúp họ hiểu và giao tiếp với khách hàng tốt hơn, thì lại biến tướng thành “đa cấp” và nhìn đâu cũng thấy phải “chữa lành từ tiềm thức”….
Chính vì vậy theo quan điểm của mình, nhiệm vụ của các coach trước khi tự nhận mình là coach, phải được đào tạo bài bản từ những chương trình được cấp chứng nhận có uy tín trên thế giới. Kèm theo đó, các coach sớm muộn cũng rất nên thi lấy chứng chỉ nghề nghiệp. Khi thi lấy chứng chỉ, các coach đã phải tự cam kết theo đuổi và tuân thủ những tiêu chí khắt khe của nghề. Những tiêu chí này là thước đo năng lực và đạo đức của người làm nghề, giống như bác sĩ phải có lời thề “Hippocrates” thì mới hành nghề được. Sự tự tôn về nghề nghiệp cũng như về danh dự của nghề thực sự rất cần được các coach thấm nhuần và thực hiện, trước khi có thể bước ra để giúp đỡ người khác.

Vĩ thanh

Từ ngày học coach và làm coach, mình thấy vui lắm. Vui vì bản thân có những bước chuyển đổi mạnh mẽ và thấy cuộc sống thật ý nghĩa. Bên cạnh đó, mình vui vì mình được tham gia vào các cộng đồng của nghề Coach tại Việt Nam, như Hanoi Coach Club (HCC), WeCoach…. Mình thấy nhiều anh chị yêu nghề, ham học và luôn muốn được giúp đỡ người khác. Chính vì muốn giúp đỡ người khác nên các coach cũng sẽ cần “đóng cửa bảo nhau”, dặn nhau luôn giữ lửa cho nghề, tự chỉnh mình trước khi giúp người khác chỉnh họ. Với tinh thần như vậy, mình rất tin một ngày không xa, ngành khai vấn tại Việt Nam sẽ đàng hoàng đóng góp vào doanh thu cùng với các ngành coach khác trên thế giới và sớm sẽ có hiệp hội công nhận ngành này tại Việt Nam. Các Coach ơi, say Yes!

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.